istiridye mantarı yetiştiricliği hakkında çalışma yapmış bir siteden sizin için bir konu araştırması
son zamanlar da üretimi hızla artan, dünyada beyaz kültür mantarından sonra en çok tüketilen mantar olan istiridye mantarı veya diğer adıyla kayın mantarından bahsetmek istiyorum. Bölgelere göre kayın mantarı, istiridye mantarı, yaprak mantarı, kavak mantarı, ağaç mantarı, et mantarı, kulak mantarı olarakta adlandırılan istiridye mantarı izolasyonlu çatı katlarında ya da bodrum katlarında klima olması koşuluyla her mevsim rahatlıkla yetiştirilebilmekte. Yaptığım denemelerde çatı katında klima veya herhangibir ısıtma soğutma cihazı kullanmadan istiridye mantarını yetiştirebildim.
Kolay yetiştirilebiliriliği nedeniyle herkes kolaylıkla istiridye mantarı yetiştirebilir.
Kolay yetişebilirliği yanında tadı ve lezzeti et’ e en yakın mantar çeşitlerinden biri olan kayın mantarı, protein değeri ile bir çok mantar çeşidinden çok üstündür. Kalbe iyi gelir, tansiyona iyi gelir, kan dolaşımını düzenler, kansere karşı koruyucu kalkandır. Avrupa’da 1900’lü yılların başında kültür altında üretimi yapılan, Uzakdoğu’ da ölümsüzlük mantarı çeşitlerinden biri olan istiridye mantarı son zamanlar da Ülkemizde de hızla üretim alanları artmaktadır. Ama maalesef tüketimi henüz Avrupa’nın 40’ ta biri kadar olduğu söylenmektedir. Beyaz kültür mantarından çok daha güzel bir lezzetinin olduğunu söyleyebilirim. Ev ortamın da bile kolaylıkla yetişebilen kayın mantarını sizler de yetiştirebilirsiniz. Bunun için bu yazı dizimizi hazırlamayı uygun gördüm. Umarım faydalı olur.
Bitkisel Artıklar Kullanılarak Pleurotus Üretimi
Pleurotus spp. üretiminde hemen her yerde bulunabilecek pek çok bitkisel artık yetiştirme ortamı hazırlığında kullanılabilmektedir. Bunlardan başlıcaları; Buğday Sapı, Çeltik Sapı, Pirinç Kavuzu, Pamuk Kapçığı, Mısır Sapı, Mısır Koçanı, Fındık Zurufu, Çay Artığı, Yerfıstığı Kabuğu, Kayın, Kavak, Meşe ağaçlarının talaşları ve buğday kepeğidir.
ORGANİK İSTİRİDYE MANTARI YETİŞTİRİCİLİĞİ UYGULAMA ÖRNEĞİ KOMPOST HAZIRLAMA FORMÜLLERİ VE MATERYALLERİ;
Yukarıda saydığımız bitkisel atıklar kompost karışımı için kullanılabilir. Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü’nde yürütülen bir araştırma sonucuna göre, aşağıdaki iki formülle en fazla verim alınmıştır.
1- % 95 Buğday samanı + % 5 Buğday kepeği
2- % 60 Buğday samanı + % 40 Mısır koçanı
Pleurotus sajor-caju üretimi ele alınan uygulamalar içerisinde gerek verim, gerekse biyolojik etkinlik açısından en iyi sonuç 2 no’ lu uygulama olan % 60 buğday samanı + % 40 mısır koçanı uygulamasından (295.0 kg/ton substrat) elde edilmiş, bunu buğday samanına %5 oranında buğday kepeği ilave edilmiş olan 1 no’ lu uygulama (285.6 kg/ton substrat) izlemiştir. Bulunabilirliği kolay olması nedeniyle 1 nolu uygulamayı yapmaya karar verdim. Bu amaçla 1 balya buğday samanı aldım. Buğday samanını bulunduğunuz yere göre farklı yerlerde bulabilirsiniz. Benim bulunduğum yerde belediye mezbahanesi yanında genelde buğday samanı satılmakta. Sizinde aklınızda mezbahane olsun genelde böyle yerlerde saman satışı yapılabilir.
1 kilo kadarda buğday kepeği alarak kompost için malzemelerimi hazırlamış oldum. Buğday kepeğini zahirecilerde bulabilirsiniz. Ve hatta saman satışı da olabilmekte.
Hazırlanmış olan kompost materyalleri, mantara rekabet edecek olan organizma ve mikro organizmalardan arındırılması gerekmektedir. Eğer pastörizasyon yapmadan mantar misellerini ekecek olursak, misellerin gelişmesini ortamda bulunan çeşitli mikro organizmalar bastıracak ve üretim istenilen düzeyde olmayacaktır. Bunun için pastörizasyon ve ya sterilizasyon işlemi muhakkak yapılması gerekir. Kimyasal ilaçlarla da bu işlem yapılabilirse de yetiştireceğimiz ürün organik olması amacıyla kimyasal maddeler kullanmadan haşlama yöntemiyle pastörize işlemini gerçekleştirdim.
Haşlama yöntemiyle pastörize işlemi;
Genellikle sap, saman kültürlerinde kullanılan ve küçük işletmelerin uygulamış oldukları basit bir yöntemdir. Bu yöntemin prensibi 200 litrelik varil ve ya özel olarak yapılmış haşlama kazanların içerisinde kompost un haşlanarak sterilize edilmesidir. Bunun için varillerin dip kısmından 10-15 cm yükseklikte ızgara konularak içerisine konulacak olan tel örgü sepetin aşağıya inmesi engellenir.
Daha önceden hazırlanmış olan sap saman karışımı kuru halde tel örgü sepetlere doldurularak varillere daldırılır varilin kapağı kapatılır ve ısıtılır sıcaklık 75-80 C de 1 saat bekletilerek pastörizasyon işlemi tamamlanır. Daha sonra sepet varilden çıkartılarak bir müddet ortam suyunun akması sağlanır ve komposttun soğuması sağlanır.
Yukarıda anlatılan yöntem itibariyle kendinize uygun bir düzenek kurarak sterilize işlemini yapabilirsiniz. Çatı katına kurduğum soba üzerinde 20 litrelik bir kazanla bu işlemi yaptım. Suyun sıcaklığını ölçmediğimden göz kararı, suyun kaynaması göz önüne alındığında 100 C ye yakın bir ısıda 20-30 dakika kadar beklettim. Daha sonra kazandan aldığım samanı temiz bir naylon poşete aktardım. Samanı poşete sararak kendi sıcaklığında 30 dakika daha bıraktım. Bu süre sonunda samanın halen daha çok sıcak olduğunu gördüm. Bu sıcaklık istediğim pastörizasyonu sağlamış oldu.
Samanı yukarıda anlattığım gibi pastörize ederken buğday kepeğini de ayrı bir kapta mutfak ocağında kaynatarak pastörize ettim. % 95 Buğday samanı + % 5 Buğday kepeği formülü için oranları hazırladığınız ölçülerde hazırlayınız.
Yani 10 kğ buğday samanı pastörize ettiyseniz buna 0,5 kğ buğday kepeği eklemelisiniz. 100 kğ saman için 5 kğ, 1000 kğ saman için 50 kğ kepek kullanmalısınız.
Pastörize olmuş saman ve kepeği bir birine homojen bir biçimde karıştırarak karışımın eşit miktarda dağılmasını sağlayınız. Karışım için ellerin kirli olmaması gerekir mümkünse sterilize edilmiş eldivenler takılması daha doğru olacaktır.
b) Mantar miseli aşılama işlemi;
c) Misel ön gelişme dönemi
Misel ekimi yapılmış olan ortamlar % 85-90 oranında nisbi nem ve 23-27 C° ’lik ortalama sıcaklık içeren karanlık bir oda da 25-30 gün bekletilerek misel gelişim döneminin tamamlanması sağlanmıştır. Bu süre zarfında en önem vereceğimiz kriter ortamın sıcaklığı olmalıdır. Miseller birkaç gün içinde faaliyete geçip üreyerek torbanın gittikçe beyaz bir görünüme büründüğünü göreceksiniz.

Bu dönemde mantar taslakları kısmen belirginleşmeye başlamıştır. Bir kaç gün sonra bu taslaklar hızla gelişerek kesilen yerlerden çıkmaya başlayacaklardır. Hasat devresinde nem oranı % 75-85 olmalıdır. Bu oranı sağlayabilmek amacıyla sabah akşam mantarların üzerine su püskürterek nemlendirmeyi unutmayın.

İSTİRİDYE MANTARI YEMEK TARİFİ
Malzemeler
Yarım kg. organik istiridye mantarı
5-6 diş sarımsak
4-5 adet taze soğan
2-3 servis kaşığı sıvıyağ
Tuz, karabiber
Uygulama
Mantarları yıkayıp, irice kesin. Derin teflon tavaya sıvı yağ ve rendelenmiş sarımsağı koyarak, sarımsaklar hafif pembeleşene kadar kavurun. Böylece nefis bir aroma oluşacak. Tavaya mantarları ilave edin. (Önce mantarın sap kısımlarını biraz kavurun zira sap kısımları geç pişmekte, daha sonra diğer mantarları ilave edin) Ocağın ısısını hiç düşürmeden mantarların önce suyunu salmasını ve daha sonra suyunu çekerek kavrulmasını sağlayın. Bu sırada tavanın kapağı açık tutunuz. Düşük ısı ve kapaklı bir tavada yaparsanız, suyunu salan mantarların bu suyu çekmesi için uzun süre beklemeniz gerekir ve böylece mantarlar gereğinden fazla pişerek, lezzet ve görüntü kaybına uğrarlar. Mantarları ocaktan indirmeye birkaç dakika varken, tuz ve karabiberi ilave edin. Küçük küçük doğranmış taze soğanları mantarlara ilave edin. Soğanlar sadece birkaç dakika kavrulması yeterli olacaktır. Sıcak olarak servis yapın. Mantar sevenler ve hatta sevmeyenler bu farklı tadı da çok sevecektir.
son zamanlar da üretimi hızla artan, dünyada beyaz kültür mantarından sonra en çok tüketilen mantar olan istiridye mantarı veya diğer adıyla kayın mantarından bahsetmek istiyorum. Bölgelere göre kayın mantarı, istiridye mantarı, yaprak mantarı, kavak mantarı, ağaç mantarı, et mantarı, kulak mantarı olarakta adlandırılan istiridye mantarı izolasyonlu çatı katlarında ya da bodrum katlarında klima olması koşuluyla her mevsim rahatlıkla yetiştirilebilmekte. Yaptığım denemelerde çatı katında klima veya herhangibir ısıtma soğutma cihazı kullanmadan istiridye mantarını yetiştirebildim.
İstiridye Mantarı Yetiştiriciliği
İstiridye Mantarı
Kolay yetişebilirliği yanında tadı ve lezzeti et’ e en yakın mantar çeşitlerinden biri olan kayın mantarı, protein değeri ile bir çok mantar çeşidinden çok üstündür. Kalbe iyi gelir, tansiyona iyi gelir, kan dolaşımını düzenler, kansere karşı koruyucu kalkandır. Avrupa’da 1900’lü yılların başında kültür altında üretimi yapılan, Uzakdoğu’ da ölümsüzlük mantarı çeşitlerinden biri olan istiridye mantarı son zamanlar da Ülkemizde de hızla üretim alanları artmaktadır. Ama maalesef tüketimi henüz Avrupa’nın 40’ ta biri kadar olduğu söylenmektedir. Beyaz kültür mantarından çok daha güzel bir lezzetinin olduğunu söyleyebilirim. Ev ortamın da bile kolaylıkla yetişebilen kayın mantarını sizler de yetiştirebilirsiniz. Bunun için bu yazı dizimizi hazırlamayı uygun gördüm. Umarım faydalı olur.
Sizde kendi imkanlarınızı kullanarak kolaylıkla kayın mantarı yetiştireceksiniz. Unutmayın ki bu işin sırrı öğrenmek ve denemektir. Denemeden hiç bir şey yapamazsınız. İstiridye mantarı yetiştiriciliği sizin için zevkli bir hobi olabileceği gibi üretim alanınızı büyüttükçe yetiştirdiğiniz mantarları çevrenizde satabilirsiniz bile. Yetiştirdiğiniz mantarları evinizde taze taze değerlendirebilir komşu ve akrabalarınıza ikram edebilirsiniz. Bu mantarın yetiştirme isteğini karşılamak çokta zor değil. Aşağıda anlatacağım yöntemi dikkatlice okumanız ve adım adım uygulamanız neticesinde sizler de bu mantarı kolaylıkla yetiştirebilirsiniz. Ve zamanla farklı yetiştirme yöntemleri bile keşfedebilirsiniz.
PLEUROTUS SPP. (KAYIN MANTARI – İSTİRİDYE MANTARI – YAPRAK MANTARI) YETİŞTİRİCİLİĞİ
Kültürü yapılan diğer mantarlara göre çevre koşulları bakımından daha az seçici olan ve hastalık ve zararlılara karşı dayanımı, besin değerinin diğer kültür mantarlarından daha yüksek olması, üretiminde kompost fermantasyonu ve örtü toprağı kullanılmaması üretimini kolaylaştırmaktadır. Mevsim şartlarına bağlı kalarak Pleurotus çeşitlerinde seçim yapmak ortam uygunluğu açısından önem teşkil eder. Örneğin; Pleurotus sajor-caju miselleri 35 Cº ye şapka oluşumunda 30 Cº ye kadar dayanıklı olmasından dolayı yaz şartlarında yetiştirmeye uygundur. Oysa Pleurotus ostreatus miselleri, gelişimi için 23-25 Cº ye ihtiyaç gösterirken şapka oluşumunda ortam sıcaklığını 10-15 Cº olması istenir. Bu bakımdan yaz üretimi için Pleurotus sajor- caju kış üretimi için Pleurotus ostreatus çeşidi seçilmesi daha uygun olacaktır. Yetiştirilmesi beyaz mantarlara nazaran kolay olan kayınmantarı genellikle üretim tekniğinde kullanılan materyaller yönüyle; “Ağaç kütükleri” ve “Bitkisel artıklar” kullanılarak yapılan üretim şekli olmak üzere iki grupta değerlendirilir. Burada ilk olarak bitkisel atıklarla kayın mantarı yetiştiriciliğinden bahsetmek ve uygulama örneğini anlatmak istiyorum.Bitkisel Artıklar Kullanılarak Pleurotus Üretimi
Pleurotus spp. üretiminde hemen her yerde bulunabilecek pek çok bitkisel artık yetiştirme ortamı hazırlığında kullanılabilmektedir. Bunlardan başlıcaları; Buğday Sapı, Çeltik Sapı, Pirinç Kavuzu, Pamuk Kapçığı, Mısır Sapı, Mısır Koçanı, Fındık Zurufu, Çay Artığı, Yerfıstığı Kabuğu, Kayın, Kavak, Meşe ağaçlarının talaşları ve buğday kepeğidir.
ORGANİK İSTİRİDYE MANTARI YETİŞTİRİCİLİĞİ UYGULAMA ÖRNEĞİ KOMPOST HAZIRLAMA FORMÜLLERİ VE MATERYALLERİ;
Yukarıda saydığımız bitkisel atıklar kompost karışımı için kullanılabilir. Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü’nde yürütülen bir araştırma sonucuna göre, aşağıdaki iki formülle en fazla verim alınmıştır.
1- % 95 Buğday samanı + % 5 Buğday kepeği
2- % 60 Buğday samanı + % 40 Mısır koçanı
Pleurotus sajor-caju üretimi ele alınan uygulamalar içerisinde gerek verim, gerekse biyolojik etkinlik açısından en iyi sonuç 2 no’ lu uygulama olan % 60 buğday samanı + % 40 mısır koçanı uygulamasından (295.0 kg/ton substrat) elde edilmiş, bunu buğday samanına %5 oranında buğday kepeği ilave edilmiş olan 1 no’ lu uygulama (285.6 kg/ton substrat) izlemiştir. Bulunabilirliği kolay olması nedeniyle 1 nolu uygulamayı yapmaya karar verdim. Bu amaçla 1 balya buğday samanı aldım. Buğday samanını bulunduğunuz yere göre farklı yerlerde bulabilirsiniz. Benim bulunduğum yerde belediye mezbahanesi yanında genelde buğday samanı satılmakta. Sizinde aklınızda mezbahane olsun genelde böyle yerlerde saman satışı yapılabilir.
1 kilo kadarda buğday kepeği alarak kompost için malzemelerimi hazırlamış oldum. Buğday kepeğini zahirecilerde bulabilirsiniz. Ve hatta saman satışı da olabilmekte.
Organik Kayın Mantarı Üretim Aşamaları ;
a) Ortam hazırlığı ve buharla pastörizasyon işlemi;Hazırlanmış olan kompost materyalleri, mantara rekabet edecek olan organizma ve mikro organizmalardan arındırılması gerekmektedir. Eğer pastörizasyon yapmadan mantar misellerini ekecek olursak, misellerin gelişmesini ortamda bulunan çeşitli mikro organizmalar bastıracak ve üretim istenilen düzeyde olmayacaktır. Bunun için pastörizasyon ve ya sterilizasyon işlemi muhakkak yapılması gerekir. Kimyasal ilaçlarla da bu işlem yapılabilirse de yetiştireceğimiz ürün organik olması amacıyla kimyasal maddeler kullanmadan haşlama yöntemiyle pastörize işlemini gerçekleştirdim.
Haşlama yöntemiyle pastörize işlemi;
Genellikle sap, saman kültürlerinde kullanılan ve küçük işletmelerin uygulamış oldukları basit bir yöntemdir. Bu yöntemin prensibi 200 litrelik varil ve ya özel olarak yapılmış haşlama kazanların içerisinde kompost un haşlanarak sterilize edilmesidir. Bunun için varillerin dip kısmından 10-15 cm yükseklikte ızgara konularak içerisine konulacak olan tel örgü sepetin aşağıya inmesi engellenir.
Daha önceden hazırlanmış olan sap saman karışımı kuru halde tel örgü sepetlere doldurularak varillere daldırılır varilin kapağı kapatılır ve ısıtılır sıcaklık 75-80 C de 1 saat bekletilerek pastörizasyon işlemi tamamlanır. Daha sonra sepet varilden çıkartılarak bir müddet ortam suyunun akması sağlanır ve komposttun soğuması sağlanır.
Yukarıda anlatılan yöntem itibariyle kendinize uygun bir düzenek kurarak sterilize işlemini yapabilirsiniz. Çatı katına kurduğum soba üzerinde 20 litrelik bir kazanla bu işlemi yaptım. Suyun sıcaklığını ölçmediğimden göz kararı, suyun kaynaması göz önüne alındığında 100 C ye yakın bir ısıda 20-30 dakika kadar beklettim. Daha sonra kazandan aldığım samanı temiz bir naylon poşete aktardım. Samanı poşete sararak kendi sıcaklığında 30 dakika daha bıraktım. Bu süre sonunda samanın halen daha çok sıcak olduğunu gördüm. Bu sıcaklık istediğim pastörizasyonu sağlamış oldu.
Samanı yukarıda anlattığım gibi pastörize ederken buğday kepeğini de ayrı bir kapta mutfak ocağında kaynatarak pastörize ettim. % 95 Buğday samanı + % 5 Buğday kepeği formülü için oranları hazırladığınız ölçülerde hazırlayınız.
Yani 10 kğ buğday samanı pastörize ettiyseniz buna 0,5 kğ buğday kepeği eklemelisiniz. 100 kğ saman için 5 kğ, 1000 kğ saman için 50 kğ kepek kullanmalısınız.
Pastörize olmuş saman ve kepeği bir birine homojen bir biçimde karıştırarak karışımın eşit miktarda dağılmasını sağlayınız. Karışım için ellerin kirli olmaması gerekir mümkünse sterilize edilmiş eldivenler takılması daha doğru olacaktır.
b) Mantar miseli aşılama işlemi;
Steril şartlarda üretilmiş kayın mantarı miseli 1 kğ fiyatı (kdv dahil) 12 tl dır. KAYIN MANTARI MİSELİ SATIN ALMAK İÇİN TIKLAYINMisel ekim dozu 1 kg’lık her torbaya 25 g olarak uygulanması uyun görülmektedir. 24-26 C° ’ye kadar soğutulan 100 kg komposta 2,5 kg misel atılır. Üretimin yapılacağı mevsime göre torbalara 3-50 kg arasında kompost konabilir. Torbalara konacak kompost yaz aylarında az kış aylarında çok olmalıdır. Hazırladığım kompostu aşağıda gördüğünüz 10 kğ lık şeffaf naylon poşettlere doldurdum. Bu işlem sırasıyla şöyle yapılmıştır; Poşetin alına 10 cm kadar kompostu aşırı bastırmadan sıkıştırarak koyuyoruz, onun da üstüne poşetin kenarlarına gelecek şekilde dairesel olarak bir mikar misel ekiyoruz. Sonra tekrar 10 cm saman ekliyoruz ve misel ekiyoruz. Bu işlem poşet dolana kadar devam edecek. Poşeti bağlayrak steril bir çivi ile poşetin etrafında delikler açıyoruz. Böylelikle kompost ekim işimiz bitmiş oluyor.
c) Misel ön gelişme dönemi
Misel ekimi yapılmış olan ortamlar % 85-90 oranında nisbi nem ve 23-27 C° ’lik ortalama sıcaklık içeren karanlık bir oda da 25-30 gün bekletilerek misel gelişim döneminin tamamlanması sağlanmıştır. Bu süre zarfında en önem vereceğimiz kriter ortamın sıcaklığı olmalıdır. Miseller birkaç gün içinde faaliyete geçip üreyerek torbanın gittikçe beyaz bir görünüme büründüğünü göreceksiniz.
d) Organik mantar üretim dönemi;
Misel sarımı tamamlandığında mantar oluşumu için torbalara 1 cm2
büyüklüğünde delikler açılır. Delik sayısı torbaya konan kompost
miktarına göre değişir. Delikler steril jilet kullanarak poşetin yatay
kesilmesi veya artı şeklinde çizilmesiyle yapılabilir. Kullandığınız
jiletin stril olmasını sağlayınız, bunun için bir bardak suya bir miktar
çamaşır suyu ekleyerek yapabilirsiniz.Bu dönemde mantar taslakları kısmen belirginleşmeye başlamıştır. Bir kaç gün sonra bu taslaklar hızla gelişerek kesilen yerlerden çıkmaya başlayacaklardır. Hasat devresinde nem oranı % 75-85 olmalıdır. Bu oranı sağlayabilmek amacıyla sabah akşam mantarların üzerine su püskürterek nemlendirmeyi unutmayın.
istiridye, kayın, yaprak mantarı…
Misel ön gelişimi döneminde ışığa ihtiyaç
duyulmamasına karşın hasat döneminde uygun büyüklükte ve renkte mantar
almak için günde 12 saat ışığa ihtiyaç vardır. Bu amaçla gün ışığından
faydalanabileceğimiz gibi beyaz ışık veren floransan lambalardan da
istifade edebiliriz.
İlk flaşta (bir poşetten ilk seferde alınan verim) genelde toplam
ürünün %40’ını almak mümkündür. Alınacak toplam verim kompost içindeki
kuru madde oranı kadardır. İlk poşetten ilk hasatım 1.6 kg olmuştu bu
bence çok iyi bir rakamdı. Aşağıdaki fotoğraflarda istiridye mantarının
gelişimlerini görebilirsiniz.
istiridye mantarı yetiştiriciliği
evde çatıda bodrumda istiridye mantarı yetiştiriciliği
Ve son olarak sizlere kayın mantarı yemek tarifi vermek istiyorum. Aşağıdaki tarifi uygulayarak çok lezzetli bir istiridye mantarı yemeği yapabilirsiniz. Kendi yetiştirdiğiniz, kimyasal gübre içermeyen, ilaç kalıntısı olmayan organik mantarınızı güvenle ve içiniz rahat bir şekilde ailenize ve sevdiklerinize ikram edebilirsiniz.Sizde kendi imkanlarınızı kullanarak kolaylıkla kayın mantarı yetiştireceksiniz. Unutmayın ki bu işin sırrı öğrenmek ve denemektir. Denemeden hiç bir şey yapamazsınız. İstiridye mantarı yetiştiriciliği sizin için zevkli bir hobi olabileceği gibi üretim alanınızı büyüttükçe yetiştirdiğiniz mantarları çevrenizde satabilirsiniz bile. Yetiştirdiğiniz mantarları evinizde taze taze değerlendirebilir komşu ve akrabalarınıza ikram edebilirsiniz. Bu mantarın yetiştirme isteğini karşılamak çokta zor değil. Aşağıda anlatacağım yöntemi dikkatlice okumanız ve adım adım uygulamanız neticesinde sizler de bu mantarı kolaylıkla yetiştirebilirsiniz. Ve zamanla farklı yetiştirme yöntemleri bile keşfedebilirsiniz.
İSTİRİDYE MANTARI YEMEK TARİFİ
Malzemeler
Yarım kg. organik istiridye mantarı
5-6 diş sarımsak
4-5 adet taze soğan
2-3 servis kaşığı sıvıyağ
Tuz, karabiber
Uygulama
Mantarları yıkayıp, irice kesin. Derin teflon tavaya sıvı yağ ve rendelenmiş sarımsağı koyarak, sarımsaklar hafif pembeleşene kadar kavurun. Böylece nefis bir aroma oluşacak. Tavaya mantarları ilave edin. (Önce mantarın sap kısımlarını biraz kavurun zira sap kısımları geç pişmekte, daha sonra diğer mantarları ilave edin) Ocağın ısısını hiç düşürmeden mantarların önce suyunu salmasını ve daha sonra suyunu çekerek kavrulmasını sağlayın. Bu sırada tavanın kapağı açık tutunuz. Düşük ısı ve kapaklı bir tavada yaparsanız, suyunu salan mantarların bu suyu çekmesi için uzun süre beklemeniz gerekir ve böylece mantarlar gereğinden fazla pişerek, lezzet ve görüntü kaybına uğrarlar. Mantarları ocaktan indirmeye birkaç dakika varken, tuz ve karabiberi ilave edin. Küçük küçük doğranmış taze soğanları mantarlara ilave edin. Soğanlar sadece birkaç dakika kavrulması yeterli olacaktır. Sıcak olarak servis yapın. Mantar sevenler ve hatta sevmeyenler bu farklı tadı da çok sevecektir.
Mantar yetiştiricliği hakkında detaylı bir çalışmayı sizlere sunuyoruz.konuların detayları,nasıl yetiştirlir,kültür mantarının özellikleri bu sunumda bulabilirsiniz.
2.Örtü Toprağı Dönemi
Misel ön gelişmesini tamamlayan
mantar misellerinin baş bağlama aşamasına geçebilmesi için kompostun üzerine
örtü toprağı olmaksızın da mantar yetiştirilebilir. Ancak verim, örtü toprağı
kullanılmasına oranla büyük ölçüde düşer. Ayrıca örtü toprağı kompostun
kurumasını önler ve kültür ortamını dışarıdan gelecek hastalıklara karşı korur.
İyi bir örtü toprağının,
su tutma kapasitesinin yüksek, hava geçirgenliğinin iyi olması ve sulamadan
sonra kaymak tabakası oluşturmaması gerekir.
Örtü toprağını pH’ı 7.2-8.2
arasında ve azotlu bileşiklerce zayıf (toplam organik azot oranı % 0.7-0.8)
olmalıdır. Örtü toprağında eriyebilir tuzların yüksek düzeyde olması şapka
oluşumunda gecikmeye, mantar sayısında azalmaya ve ortalama mantar ağırlığının
artmasına neden olur. Bunun için iyi bir örtü toprağının etkin kireç oranı %
2,5-3,5’un üzerine çıkmamalıdır.
Örtü toprağı olarak torf (turba)
adı verilen esmer veya koyu kahve renginde, göl kenarında çıkartılan % 80
oranında organik madde, % 20 ince kum ihtiva eden bir toprak kullanılır.
Memleketimizin çeşitli yerlerinde bu topraklar bulunmaktadır.
Torfun bulunmaması halinde
yukarıda sözü edilen özelliklere uygun olarak bahçe toprağı ile perlit ya da
dişli dere kumu 3+1 oranında ( 3 kısım bahçe toprağı + 1 kısım perlit)
karıştırılarak kullanılabilir.
Ayrıca artık mantar kompostu
(hasat dönemi sonunda boşaltılan odalardan çıkan kompost) 1,5-2 yıl yığın
halinde bekletildikten ve 5-6 kez yıkandıktan sonra yalnız başına ya da artık
kompost + bahçe toprağı ile 3+1 oranında karıştırılarak örtü toprağı olarak
kullanılabilir.
Yine elde mevcut torftan tasarruf
sağlamak amacıyla artık kompost yarı yarıya torfla da karıştırılıp
kullanılabilir.
Kuluçka dönemi sonunda plastik
torbalardaki ambalaj kağıtları alınarak kompost yüzeyi muntazam şekilde
düzeltilerek 3.5-4 cm kalınlığında, önceden pastörize edilmiş örtü toprağı
serilir. Örtü toprağının kompost yüzeyinin her yerinde aynı kalınlıkta olması
mantar verimi ve sulamanın uygun bir şekilde yapılabilmesi açısından çok
önemlidir. Bu nedenle örtü toprağı 4 cm’lik ölçü tahtası yardımıyla muntazam bir
şekilde serilmeli ve tahta bir tokmak yardımıyla düzeltilmeli ve fazla
bastırılmamalıdır. Örtü toprağı serildikten sonra plastik torbaların fazla olan
kısımları bıçakla düzgünce kesilmelidir.
Örtü toprağı serme aşamasında %
70-75 neme sahip olmalıdır. % 70-75 nem oranını sağlamak için kullanılacak suyun
yarısını örtü toprağını sermeden 12 saat önce, kalan yarısını da serme
işleminden hemen önce vermek gerekir. Bir miktar toprak avuç içinde iken
kuvvetlice sıkıldığında, parmak aralarından damlayacak şekilde su sızıyorsa nem
miktarı yeterli anlamına gelir.
Örtü toprağı serme işlemi
sırasında kullanılacak bütün aletler % 2’lik Formalin ile yıkanmalıdır.
Çalışanların ayakkabı ve elbiseleri temiz olmalı ve eldiven kullanılmalıdır.
Örtme esnasında oda kapıları mümkün olduğunca az açılıp kapatılmalıdır.
Çalışanların giriş-çıkışlarında hijyene son derece dikkat etmeleri
gerekmektedir. Örtü toprağı serme işlemi sırasında oluşabilecek enfeksiyonların
verimde büyük kayıplara yol açacağı unutulmamalıdır.
Toprağın serilmesinden hemen
sonra yere dökülenler süpürülerek % 1’lik Formalinle yer temizlenmelidir.
Mantar üretiminde örtü toprağı
kullanılmasının sebepleri ve örtü toprağının fonksiyonları şu şekilde
sıralanabilir:
1.Büyüme, misel ve meyve
gövdelerinin gelişimi için gerekli olan suyu sağlamak. Örtü toprağının suyu
emmek için zamana ihtiyacı vardır. Bu su çok iyi muhafaza edilir ve azar azar
serbest bırakılır. Bu açıdan örtü toprağı bir sünger gibi görev yapar ve böylece
soğutmaya geçişten sonra, artık sulamanın durduğu dönemde, kurumaya izin
vermeyen bir köprü kurulmuş olur. Ayrıca genç mantarların büyüme aşamasında,
kısa dönemde çok su gerekmektedir. Bu suyun büyük bir kısmı örtü toprağı
tarafından sağlanır.
2.Suyu buharlaştırmak ve uygun
bir mikro-iklim oluşturmak. Üretim odasında belli oranda bir oransal atmosfer
nemini muhafaza edebilmek için, örtü toprağından buharlaşma olması gerekir. Örtü
toprağının topak topak olmasıyla bu topaklar arasında, pinlerin daha sağlıklı
oluşumunu sağlayacak bir mikro-iklim oluşur. Topaklar arasındaki oransal
atmosfer nemi havadakinden daha fazladır ve böylece genç pinler, fazla hava
hareketleri ve diğer etkenlerden daha iyi korunur.
3. Kompost tabakasını kurumaktan
korumak ve faydalı metabolik ürünlerin kaybolmasını engellemek. Örtü toprağından
buharlaşma olur ve bu da kompost ıslaklığını belli bir seviyede tutar. Misel
büyümesinin sonucu olarak, kompostta karbondioksit miktarı yükselir.
Karbondioksitin yükselmesi misel büyümesini teşvik eder. Örtü toprağı bu
karbondioksitin kaybolmasını önler.
Toprak örtülmesinden sonra oda
temizlenir ve % 1’lik formaldehit ile ilaçlanır.
Örtü toprağı döneminde hastalık
ve zararlılara karşı koruyucu amaçlı ilaçlamada kullanılan ilaçlar ve uygulama
şekilleri tablo 4’te verilmiştir.
Tablo 4: Örtü Toprağı
Döneminde Kullanılan İlaçlar ve Uygulama Şekilleri
| Kullanım Yeri | Ticari Adı | Etkili Maddesi | Uygulama Dozu | Uygulama Şekli |
Basudine (toz)
|
Diazinon
|
100 m2’ye 100
litre suda 250 gr.
|
Topraklamadan
sonra sulama şeklinde
|
|
Sinek
|
Malathion EC
|
Malathion
|
100 m2’ye 100
litre suda 100 ml.
|
Topraklamadan
sonra sulama şeklinde
|
Malathion(%5’lik toz)
|
Malathion
|
100 m2’ye 100
litre suda 250 gr.
|
Topraklamadan 10 gün
sonra
|
|
Dimilin
|
Diflubenzuron
|
100 m2’ye 100
litre suda 400 gr.
|
Sadece topraklamadan hemen sonra | |
Kırmızı
|
Agrimec
|
Abemectin
|
100 m2’ye 100
litre suda 30 gr.
|
Topraklamadan sonra sulama şeklinde |
Örümcekler
|
Kelthane
|
Dicofol
|
100 m2’ye 30
litre suda 150 gr
|
Topraklamadan 10 gün sonrasına kadar her 5-7 günde bir |
Yaş
|
Sporgon
|
Prochloraz
|
100 m2’ye 30
litre suda 300 gr
|
Tırmıklamadan
sonra,havalandırmadan önce sisleme şeklinde |
Kabarcık
Ve
|
Daconil
|
Chlorothalonil
|
100 m2’ye 100
litre suda 300 gr
|
Topraklamadan hemen sonra (Formalin yerine geçer) ve hasattan 1 hafta önce |
Kuru
|
Benlate
|
Benomyl
|
100 m2’ye 100
litre suda 150 gr
|
Topraklamadan sonra 2 gün içinde |
Kabarcık
|
Derosal
|
Carbendazim
|
100 m2’ye 100
litre suda 100 gr
|
Topraklamadan sonra 2 gün içinde |
Topsin M.
|
Thiophanate
Methyl
|
100 m2’ye 100
litre suda 200 gr
|
Topraklamadan sonra 2 gün içinde | |
Bakteriyel Leke
|
Çamaşır suyu
|
Chlorine
|
100 litre suda 250
ml
|
Her sulamada sulama suyu ile beraber |
Kaynak:
Naturel Mantar Kompost, Kültür Mantarı Yetiştirme Bilgileri ve İklimlendirme
Sistemleri İçin Danışma Kitabı.
Örtü toprağı örtüldükten sonra
oda sıcaklığı ilk bir hafta içerisinde yavaş yavaş 18-20 0C’ye
düşürülmeli ve ilk mantarcıklar görülünceye kadar (örtü toprağının son haftasına
kadar) bu şekilde devam etmelidir. Bu dönemde nem ise % 80-85 civarında
tutulmalıdır.
Örtülen örtü toprağının
kurumaması için püskürtme şeklinde, örtü toprağının yapısını bozmayacak
basınçta, bütün yüzeylere eşit oranda sulama yapılmalıdır. Ancak aşırı sulamadan
daima kaçınılmalıdır. Sulamalar sırasında kesinlikle komposta su geçmemelidir.
Sulama aralığını tespit için nem tayini yapmak gerekir. Bu da basit bir şekilde
el ile tespit edilebilir. El ayası ile toprak yoklandığında ele bulaşma oluyorsa
nem yeterli demektir. Ayrıca nemi yeterli olan örtü toprağı yağlı ve parlaktır.
Genellikle örtü toprağının
serilmesini izleyen birkaç günde sulama yapılmaz veya çok az su verilir. Misel
örtü toprağının içine 1 cm. kadar girdikten hemen sonra dikkatli bir sulama
başlar. Her sulamada m2’ye 1,5 litreden fazla su verilmez. Ancak bu
su vermeler sabah ve öğle gibi 2 parti şeklinde olmalıdır. Ürün dönemi
sulamaları da dahil olmak üzere bütün sulamalarda 100 litre suya 250 cc. %
10’luk çamaşır suyu kullanılmalıdır.
Örtü toprağı serildiği günlerde
odayı pek fazla havalandırmaya gerek yoktur. Havalandırma işlemine toprak
örtüsünün ikinci haftasından sonra başlanılmalıdır.
Örtü toprağı serildikten sonra 9.
günde mantar miselleri örtü toprağını 2/3 oranında sardığı zaman, mantar
misellerinin yüzeye çıkmasına yaklaşık 1 cm. mesafe varken tırmıklama yapılır.
Tırmıklama, toprağın kompost tabakasına kadar karıştırılmasıdır. Tırmıklama, bir
tahta üzerine tırmık şeklinde çakılmış olan çivilerle yapılabileceği gibi, elle
parmakları tırmık şeklinde kullanarak da yapılabilir. Amacı mantarın toplu ve
yapışık olarak çıkmasını önlemektir. Tırmıklamadan sonra örtü toprağı fazla
bastırılmadan düzeltilmelidir.
Tırmıklamanın geç yapılması ilk
flaşı geciktirir. Ayrıca mantar taslakları şekillendikten sonra yapıldığı için
verim kaybına neden olur ve hasattaki birlikteliği bozar. Erken tırmıklama ise
mantarın derinde oluşmasına ve dolayısıyla kirlenmesine neden olur.
Yukarıda sayılan koşullar yerine getirildiğinde
toprak örtülmesinden itibaren 15-17 gün sonra mantarlar toprak üzerinde
görülmeye başlar ve 20-25 gün sonra hasat olgunluğuna erişirler. İlk
mantarcıklar görülmeye başladıktan sonra havalandırmaya başlanmalı ve içerideki
karbondioksiti dışarı atmalıdır. Pin oluşum devresinde su verilmemelidir. Ancak;
havalandırma ve soğutma nedeniyle örtü toprağında oluşan buharlaşma sonucu
kuruma olursa çok az sisleme şeklinde su verilebilir.
Mantarlar görüldükten sonra oda sıcaklığı 15-17
0C civarında olmalıdır.
3.Ürün Dönemi
Örtü toprağı serildikten 20-25 gün sonra hasat
yapılmaya başlanır. 3.5-4 cm çap büyüklüğü alan mantarlar hasat edilirler. Eğer
bu büyüklükteki mantarlar hasat edilmeden bırakılacak olurlarsa şapka ve sap
büyümesi hızla devam eder, şapkanın sapla olan bağlantı kısmı yırtılır. Sap
iyice uzar, şapka açılır ve alt kısımdaki siyah kahverengi lameller görülür. Bir
süre sonra şapkanın kenarları yukarı doğru kıvrılır. Mantarın hasat zamanı,
şapkanın henüz saptan ayrılmadığı yani açılmadığı dönemdir. Mantarda şapka
açılması arzu edilmez. Çünkü açılmış mantarın ağırlığı aynı çaptaki açılmamış
mantara göre daha azdır.
Hasata en üst ranzalardan
başlanmalıdır. Çünkü odada homojen bir sıcaklık dağılımı sağlanamamışsa, üst
katların daha sıcak olması nedeniyle mantar daha hızlı gelişecektir. Önce
ranzalardaki en iri mantarlar alınmalıdır.
Toplayıcılar şeffaf ameliyat
eldiveni giyip ellerini tebeşir tozuna buladıktan sonra toplama işlemine
başlamalıdırlar.
Hasat esnasında şapka 3 parmak
(baş parmak, işaret parmağı ve orta parmak) arasında tutulup hafifçe sağa sola
çevrilerek kopartılır. Koparma esnasında çevredeki küçük mantar taslakları
zedelenmemelidir. Koparılan mantarın sapı üzerindeki topraklı olan dip tarafı
(kökü) bıçakla kesilerek ayrı bir kaba konur ve atılır. Kopartılan mantarın
üzerinde toprak parçacıkları varsa bıçağın ucundaki fırça ile temizlenir ve
temiz bir kovaya zedelenmeden bırakılır.
Hasat her gün sabahları
yapılmalıdır. Hasat esnasında hasat edilen mantar çevresindeki kökleri
zedelenmiş, toprakla bağlantısı kopmuş, küçük mantarcıklar ve hasat edilen
mantarların kök artıkları varsa bunlar hemen toplanarak ortamdan
uzaklaştırılmalıdır. Bu işlemlerden sonra hasat edilen ortamda hasattan dolayı
bazı boşluklar oluşacağından örtü toprağı azalması meydana gelebilir. Bu
boşlukların tekrar steril örtü toprağı ile kapatılması gerekir.
Üretim odasının tabanında hasat
artıkları ve toplayıcıların ayakları ile gelmiş diğer enfeksiyon kaynakları
olabilir. Bu nedenle zaman zaman oda tabanının da bol su ile yıkanması faydalı
olur.
Mantar hasat dönemi 2-3 gün süren
flaş olarak adlandırılan mantar veriminin fazla olduğu
4-6 dönem ve flaştan sonra bu
flaşları izleyen az ürünlü dönemler şeklindedir. İlk 1-2. flaşlarda verim en
yüksek düzeyde olup sonraki flaşlarda düşmektedir. Mantarda hasat bu şekilde
dönemler halinde 40-45 gün sürmekte olup sıcaklık ve havalandırma istenen
seviyede tutulmazsa bu müddet 60 güne kadar uzayabilir.
Hasat döneminde oda sıcaklığı
15-17 0C arasında tutulmalıdır. Sıcaklığın yüksek olması kaliteyi
düşürür. Düşük sıcaklık ise (13-14 0C) kaliteyi biraz yükseltmekle
beraber gelişmeyi geciktirir.
Bu dönemde üretim odası sık sık
havalandırılmalıdır. Hasadın ilk 20 gününde günde 6-8, daha sonraki günlerde 4-6
kez oda havasının değiştirilmesi gerekir. Hava değişimi yetersiz olursa
mantarların sapları incelir ve şapkaları erken açılır. Havalandırma fazla olursa
mantarların üstü kahverengileşir, nem oranı düşer ve su ihtiyacı artar. Nem ise
örtü toprağının kurumayacağı oranda olmalı, fakat gelişen mantar şapkaları
üzerinde lekeler oluşturacak kadar yüksek de olmamalıdır. Nemin % 70-80 arasında
olması uygundur.
Mantar hanelerde havalandırma şu
amaçlarla yapılır:
1.Mantar torbaları üzerine taze
hava vermek
2.Yetiştirme odası ve torbalar
üzerinde biriken CO2 (karbondioksiti) uzaklaştırmak ve dışarı atmak
3.Yastıklar üzerindeki fazla nemi
dışarı atmak
4.Oda içindeki sıcak-soğuk
havanın sirkülasyonunu sağlamak.
Hasat döneminde sulama da önemli
bir bakım işidir ve bu dönemde mantarın su ihtiyacı fazladır. Sulamalar mantar
hasat edildikten sonra yapılmalıdır. Hasattan önce yapılacak sulamalar mantarın
kirli ve ıslak olmasına dolayısıyla da hasat sonrası dayanıklılığın azalmasına
neden olmaktadır. Sulama aralıkları ve miktarı oda sıcaklığı ve nemi ile hasat
edilen mantar miktarına bağlı olarak değişir. Pratikte toplanan 1 kg mantar için
1 litre su hesap edilir. Sulamalar yine püskürtme şeklinde yapılmalıdır. Flaş
aralarında bir sonraki flaşı oluşturacak mantar taslakları nohut büyüklüğünü
alıncaya kadar sulama yapılmalıdır. Bundan dolayı flaş dönemleri bitiminde
kuvvetli bir şekilde sulama yapılması gerekir. Bu sulamaya depo sulaması adı
verilir.
Sulamada dikkat edilecek diğer
bir nokta da sulama sonunda mantarlar üzerinde meydana gelen su damlacıklarının
derhal yok edilmesidir. Bu da havalandırma ile sağlanabilir. Sulama anında ve
sulama sonunda bir müddet havalandırma sisteminin direkt olarak çalıştırılması
mantarlar üzerindeki su damlacıklarının giderilmesini sağlar. Aksi halde su
damlaları bakterilerin gelip yerleşmesi için çok uygun bir ortam
oluşturmaktadır.
Mantar yetiştiriciliğinde sulama
suyunun kalitesi de çok önemlidir. Sert ve tuzlu sular sulama suyu olarak
kullanılmamalıdır.
Sulamada kullanılacak su içme
suyu kalitesinde olmalı ve bakteri, nematod gibi zararlıları içermemelidir.
Ayrıca sulama suyunun sıcaklığı da önemlidir. Sulama suyu oda sıcaklığında
olmalıdır. Özellikle 10 0C’nin altındaki sular mantarlarda şok etkisi
yapmakta ve dokularında şeffaflaşma görülmektedir.
Ürün döneminde oluşabilecek
hastalıklara ve zararlılara karşı kullanılacak ilaçlar ve uygulama şekilleri
tablo 5’te gösterilmiştir.
Tablo 5: Ürün Döneminde
Kullanılan İlaçlar ve Uygulama Şekilleri
| Kullanım Yeri | Ticari Adı | Etkili Maddesi | Uygulama Dozu |
Uygulama Şekli
|
Ambush EC
|
Permethrin
|
100 lt. suda
30 gr.
|
Flaş aralarında oda havasına püskürtme | |
Sinekler
|
Decis EC
|
Deltamethrin
|
100 lt. suda 30
gr.
|
şeklinde |
DDVP
|
Dichlorvos
|
2 lt. suda 4 ml.
|
Flaş aralarında oda
havasına dumanlama şeklinde (direkt mantarlar üzerine yapılmamalıdır. |
|
Örümcek Ağı
|
Benlate
|
Benomyl
|
100 m2’ye 100
litre suda 50 gr
|
Sadece flaş aralarında |
Küfü ve
|
Derosal
|
Carbendazim
|
100 m2’ye 100
litre suda 25 gr
|
Sadece flaş aralarında |
Yeşil Küf
|
Topsin M.
|
Thiophanate
Methyl
|
100 m2’ye 100
litre suda 50 gr
|
Sadece flaş aralarında |
Bakteriyel Leke
|
Çamaşır suyu
|
Chlorine
|
100 litre suda
500 ml
|
Flaş aralarında |
Mantarları diğer bitkilerden
ayıran en önemli özellik güneş ışığına ihtiyaç duymamalarıdır. Gelişmelerinin
hiçbir döneminde ışık istemezler. Bu nedenle karanlık ortamda yetiştirilirler.
Direkt olarak gelen güneş ışığı mantarın kalitesini bozar, üzerinde çatlaklar ve
lekeler oluşur. Işık ancak hasat ve bakım işleri sırasında kullanılmalıdır.
İyi bir bakımla bir hasat
döneminde 1 m2 den 10-15 kg, 10 kg ağırlığındaki bir torbadan 2-2.5
kg. mantar almak mümkündür.
Hasadın bitiminden sonra
kullanılan kompost ve örtü toprağı ortamdan uzaklaştırılır. Boşalan oda
temizlenir ve % 1’lik formaldehit ile % 0,5’lik DDVP ile ilaçlanır. Yeni gelecek
kompost için oda bu şekilde hazırlanmış olur.
Hasat edilen mantarlar mümkün
olduğu kadar çabuk pazarlanmalıdır. Mantarların 500 veya 250 gr’lık paketler
halinde piyasaya arz edilmesi pazarlama açısından önemlidir. Ambalaj işlemi
plastik torba, karbon veya kağıt plastik kutularla yapılabilir. Kullanılan
plastik torbalara zımba ile delikler açılması uygun olur.
Mantarın besin değerini
kaybetmeden taze olarak uzun süre saklamak ve depolamak güçtür.
Sıcaklıklara bağlı olarak dayanma
süreleri tablo 6’da gösterilmiştir.
Tablo 6:
Kültür Mantarının Değişik Sıcaklıklarda Dayanma Süreleri
|
SICAKLIK (C0)
|
SÜRE (GÜN)
|
1
|
5-10
|
2
|
5-7
|
3
|
2-3
|
4
|
1-2
|
15-16
|
1
|
Mantarın depolama sıcaklığının –1
0C’nin altına düşmesi halinde donma nedeniyle renkte bozulmalar
görülür. Belirtilen sıcaklıklarda daha uzun süre depolandırıldığında ise su
kaybı nedeniyle fire oranı artmaktadır.
KÜLTÜR MANTARI YETİŞTİRİCİLİĞİ
Mantar sıcaklık ve nem miktarı
kontrol altında tutulabilen, havalandırılması kolay, güneş ışığı almayan
yerlerde yetiştirilebilirler.
Mağaralar, soğuk hava depoları,
ışığa karşı yalıtılmış seralar, tünel ve galeriler, kümesler, depolar, ambarlar,
bodrumlar ve modern mantar işletmeleri mantar üretimi yapılabilen yerlerdir.
Eğer yetiştiricilik için yeni bir
tesis kurulmayacak ise mevcut yer ve binanın seçiminde aşağıdaki özellikler göz
önünde bulundurulmalıdır:
Seçilen yer aydınlatma,
havalandırma, ortam nemlendirilmesi ve temizlik için su ve elektrik gibi enerji
kaynaklarına sahip ve ulaşım sorunu olmamalıdır.
Yapılar nem ortamının sağlanması
için ıslatmaya uygunluğu ve zararlıların yuvalanmaması açısından tamamen
betonarme olmalıdır.
Yapılardaki çatlak, kırık, dökük
yerler onarılmalı kapı ve pencereler straforla izole edilmelidir.
Tavan yüksekliği en az 2,50 metre
olmalıdır.
Tabanda atık suyun gideceği bir
kanal olmalı, şayet yoksa suyun toplanıp alınacağı bir çukur açılmalıdır.
Seçilecek ısı sisteminin bacalı
ya da bacasız olmasına bağlı olarak baca sisteminin ve havalandırma içinde
karşılıklı havalandırma vantilatörlerinin takılacağı deliklerin açılması
gerekir.
Mantar yetiştirme odasına
girmeden önce ayakların dezenfekte edileceği, iş önlüğünün giyileceği, devamlı
aydınlık gerektiğinde kullanılabilecek bir ön oda oluşturmakta fayda vardır.
-
Raflar
Yetiştirme odalarında mantar
torbalarının yerleştirileceği raflar profil demirden yapılmalıdır. Ortamın
rutubetli olmasından dolayı ahşap malzeme tavsiye edilmez. Çalışma kolaylığı
açısından ilk rafın yerden 15-20 cm yüksekte, en üstteki rafla tavan arası
mesafenin 80 cm ve rafların en fazla 3 katlı olması tavsiye edilmektedir.
-
Isıtma Cihazları
Mantarhanenin ısıtılması için en
ideal cihazlar buhar kazanları olmakla birlikte çeşitli şekillerde ısıtma
yapılabilir.
Buhar Kazanları: Bunlar kalorifer kazanları olup, elde edilen buharın galvanizli borularla odaya gönderilmesi suretiyle hem sıcaklık hem de nem sağlanmış olmaktadır. Modern mantarhanelerde bu sistemle ısıtma yapılmaktadır. Fazla yatırım gerektiren bir sistemdir.Kömür Sobası: Ortamın ısıtılması ve üzerine konacak su kabı ile rutubet artışı sağlamakla beraber, homojen bir sıcaklık dağılımı sağlayamaz. Bu sebeple sobaya uzak kalan torbaların yeterli sıcaklık alamamasından, yakın olanların da aşırı ısınmasından dolayı yetiştirme odasında farklı hasata gelmeler gözlenebilir. Fakat yine de kare tipi yetiştirme odalarında kullanılabilir. Yetiştirme odasının nemi ise duvarların ve tabanın ıslatılması şeklinde sağlanabilir.Kat Kaloriferi: Pahalı olmakla birlikte pratikte uygulanabilirliği en yüksek olan cihazdır. Nem soba sisteminde olduğu gibi yerler ve duvarlar ıslatılarak sağlanır.Şofben: Şofbeni otomatik bir şekilde mantarhanenin ısıtılmasında kullanabilmek için bazı ek malzemeye ihtiyaç vardır. Bunlar: 1 adet devir-daim motoru, 1 adet termostat ayarlı elektrik şalteri ve 1 adet buhar üfleyici düzenektir. Fanın üflediği hava şofbenden ısınarak gelen sıcak su ile dolu radyatörün üzerinde ısınarak plastik borularla odaya dağılır. Bu düzenek termostat aracılığı ile otomatik olarak kontrol edilmekte olup; varildeki su seviyesi ve tüpün dolu olup olmadığının devamlı kontrol edilmesi gerekir. Bu sistemde 2-3 günde bir tüp harcanmaktadır. Ortam nemi ise duvar ve yerlerin ıslatılması ile sağlanmaktadır.Elektrikli Isıtıcılar: Elektrikli ısıtıcılar odanın çeşitli yerlerine konularak termostatlı elektrik şalteri ile kontrol edilebilir. Nem, taban ve duvarların ıslatılması ve ısıtıcıların üzerine buhar kapları konularak sağlanabilir.
-
Ölçüm Cihazları
Mantar yetiştiriciliğinde gerekli olan ölçüm
cihazları nem ölçmek için higrometre, oda sıcaklığını ölçmek için termometre ve
kompost iç sıcaklığını ölçmek için cam termometredir. Bu cihazlar mantar
yetiştirme odasını en iyi temsil eden yerlere yerleştirilir.
-
Havalandırma Cihazları
Havalandırma için biri dışarıdaki
temiz havayı içeri alacak, diğeri de içerideki pis havayı dışarı atacak şekilde
yerleştirilmek üzere iki adet yüksek devirli fana ihtiyaç vardır. Dışarıdaki
havayı içeri alacak fan duvara ters olarak monte edilir ve önüne delikli plastik
boru takılarak mantarların direkt olarak havaya maruz kalmaması sağlanır. Bu
fanın karşı tarafına, duvarın alt kısmına içerdeki havayı emecek fan
yerleştirilir. Fanın her ikisi de birlikte çalıştırılarak içerinin havası
değiştirilir. Havalandırma fanının önüne mutlaka spor filtresi takılmalıdır.
-
Sulama Malzemeleri
Mantarın sulaması çok önemli ve
dikkat gerektiren bir bakım işlemidir. Salma sulama kesinlikle yapılmamalıdır.
Sulama, suyu ince zerrecikler halinde püskürten aletlerle yapılmalıdır. Bu da
hortum ucuna takılan pülverizatör memesi veya bahçe hortumlarının ucuna takılan
sulama başlıkları ile sağlanabilir.
-
İlaçlama Malzemeleri
İlaçlama malzemeleri olarak
naylon eldiven, iş önlüğü, galoş, gözlüklü maske ve sırt pülverizatörü
sayılabilir
1.Misel Ön Gelişme Dönemi
Misel ekilmiş kompost odalara
getirilmeden evvel odalar % 1’lik formaldehit ve %1’lik DDVP ile ilaçlanır. 2
gün kapalı tutulur ve havalandırılır. Oda girişine %1’lik formaldehitli paspas
veya kireç tozu konmalıdır.
Bu şekilde hazırlanan odalarda
misel ekimi yapılmış kompost torbaları iyice karıştırılıp bastırıldıktan sonra
ranzalara yerleştirilir. Torbaların üzerinde kalan boş kısımlar dışa kıvrılarak
üzerleri %1’lik formaldehitten geçirilmiş ambalaj kağıdı ile kapatılır. Gazete
vs. üzerinde baskı olan kağıt kullanılmamalıdır. Baskısız kağıt kullanmanın
amacı, baskıda kullanılan boyadan kaynaklanabilecek küf, virüs vb. gibi
zararlılardan korunmaktır. Örtme işlemi ile kompost, havadan bulaşabilecek
zararlılardan korunmuş ve kompost yüzeyinden nem kaybı önlenmiş olacaktır. Eğer
torbaların boş kalan kısmı üst düzeyi tamamen kapatacak şekilde fazla ise
kapatma için bu fazla kısımlar da kullanılabilir. Eğer kağıt kapatılmışsa
kağıtların üzeri ucuna pülverizatör memesi takılmış hortumla her gün sulanır.
Kağıtlar kurumamalıdır. Bu ıslatma sırasında komposta su geçmemesine ve göllenme
olmamasına dikkat edilmelidir. Aksi halde, bu göllenmelerin olduğu yerlerin alt
kısmında küf hastalıkları oluşabilir. Preslenmiş kompostlarda bu tür işlemlere
gerek olmayıp, sadece ortamda nem ve sıcaklığın ayarlanması yeterli olmaktadır.
Torba taşınması sırasında odanın
kirlenen tabanı süpürülür ve % 2’lik Formalin ile yıkanarak dezenfekte edilir.
Misel ön gelişme devresinde oda
sıcaklığı 20-24 0C, hava nemi % 80-90 arasında tutulmalıdır. Bu
dönemde oda sıcaklığı 27-28 0C’yi kesinlikle geçmemelidir. Çünkü
torbaların iç sıcaklığı oda sıcaklığından 2-3 0C daha fazladır. 30
0C’de misellerin büyümesi çok yavaşlar. 32 0C ve üzerinde
ise ölmesi söz konusudur. Yine aynı şekilde düşük sıcaklıklarda 13 0C’nin
altında faaliyetlerini yavaşlatırlar ve 0 0C’de ölürler. Bu nedenle
kompost içi sıcaklığı ile misel gelişimi devamlı olarak kontrol edilmelidir.
İç sıcaklıktaki yükselmeye karşı,
soğutma sistemi yoksa dışarıdan taze hava verilerek sıcaklık düşürülebilir.
Ancak bu aşamada yüksek karbondioksit oranı istediğimiz için hiç taze havaya
(oksijen) gereksinim yoktur ve taze hava verilmesi oda nemini düşüreceği ve
kompost yüzeyinden buharlaşma yoluyla nem kaybına yol açacağı için tehlikelidir.
Ancak, zorunlu kalınması durumunda düşünülmelidir.
Mantarları diğer bitkilerden
ayıran en önemli özellik güneş ışığına ihtiyaç duymamalarıdır. Gelişmelerinin
hiçbir döneminde ışık istemezler. Bu nedenle karanlık ortamda yetiştirilirler.
Direk olarak gelen güneş ışığı mantarın kalitesini bozar, üzerinde çatlaklar ve
lekeler oluşur. Işık ancak hasat ve bakım işleri sırasında kullanılmalıdır.
Bu dönemde oda içi nispi nem %
85-90 olmalıdır. Odada bulunan higrometre sık sık kontrol edilerek nem oranının
bu seviyede olması sağlanmalıdır. Nemin azalması halinde toprak yüzeyi kurur ve
verim düşer, kalite bozulur. % 90’ın üzerinde ise bir çok hastalıkların
gelişmesi için uygun bir ortam oluşturur. Nem oranı düşükse yerler sulanarak
veya duvarlara ıslak çarşaf asmak suretiyle ortamın nemi artırılabilir.
Kültür mantarı bütün yetiştirme
periyodunda istediği nemli bir ortam hastalık ve zararlıların da gelişmesine
uygundur. Bu yüzden herhangi bir hastalık yada zararlı görülmeden bile koruyucu
olarak ilaçlamayı gerektirir.
Bu dönemde kullanılacak ilaçlar
ve uygulama şekli tablo 3’te verilmiştir.
Tablo 3: Misel Ön Gelişme
Döneminde Kullanılan İlaçlar ve Uygulama Şekilleri
| Kullanım Yeri | Ticari Adı | Etkili Maddesi | Uygulama Dozu | Uygulama Şekli |
|
Basudine (toz)
|
Diazinon
|
100 m2’ye 30 litre
suda 200 gram.
|
Kompost yüzeyine
sisleme şeklinde
|
|
|
Sinekler
|
Malathion EC
|
Malathion
|
100 m2’ye 30 litre
suda 100 ml.
|
Kompost yüzeyine
sisleme şeklinde
|
|
Malathion(%5’lik toz)
|
Malathion
|
100 m2’ye 100
litre suda 250 gr.
|
Topraklamadan 1gün
önce
|
|
|
Kırmızı
Örümcekler
|
Kelthane
|
Dicofol
|
100 m2’ye 30
litre suda 150 gr
|
Kompost yüzeyine
sisleme şeklinde
|
|
Bakteriyel Leke
|
Çamaşır suyu
|
Chlorine
|
100 litre suda 250
ml
|
Her sulamada
|
Kaynak:
Naturel Mantar Kompost, Kültür Mantarı Yetiştirme Bilgileri ve İklimlendirme
Sistemleri İçin Danışma Kitabı.
Yukarıda belirtilen koşullar
yerine getirildiğinde 16-18 günde miseller kompostun her tarafını sarar.
Misellerin tüm kompostu sarmasından sonra kompost rengi açık kahverengine
dönüşür ve odada mantar kokusu hissedilir. Böylece misel ön gelişme dönemi
(kuluçka dönemi) tamamlanmış olur.
Eğer bu 16-18 günlük süre içinde
miseller iyi gelişmemiş ise şu nedenlere bağlı olabilir:
Kompostun aşırı ıslak ya da
kuru olması,
Kompost iç sıcaklığının 30
0C’nin üzerine çıkmış olması,
Kompostun fakir ya da iyi
hazırlanmamış olması,
Kompostun iyi hazırlanmış
fakat pastörizasyonun yapılmamış olması,
Kompost pH’sının düşük ya
da yüksek olması,
Kompostta misele zarar
veren zararlı ya da hastalıkların olması,
Kullanılan miselin yaşlı
olması (bekleme süresinin 2-3 günü geçmesi),
Oda sıcaklığının düşük
olmasıdır.